Mexaniki, avtomatik, kvars, diver, pilot, xronoqraf, GMT və dress watch — saat dünyasının əsas növlərini və onların nə üçün yarandığını bir bələdçidə sizə təqdim edirik.
Saat seçmək, sadəcə rəng və görünüş seçimi etmək deyil. Biləyinizə taxdığınız saat müəyyən bir funksiyanın, estetik yanaşmanın və bəzən bütöv bir həyat tərzinin əksidir. Pilot saatının böyük rəqəmləri, “diver”in fırlanan çərçivəsi, mərasim saatının nazik korpusu və mexaniki saatın görünməyən ritmi təsadüfdən yaranmayıb.
Saat dünyasına yeni daxil olanlar üçün isə terminlər ilk baxışda qarışıq görünə bilər. Ona görə ən doğru başlanğıc nöqtəsi “hansı saat daha bahalıdır?” yox, “hansı saat necə işləyir və nə üçün yaranıb?” sualıdır.
Əvvəlcə mexanizmləri tanıyaq
Saatları təsnif etməyin ən fundamental yolu onların içindəki mexanizmə baxmaqdır. Eyni dizaynda iki saat tamamilə fərqli mexanizmlə işləyə bilər.
Mexaniki saat
Mexaniki saatda batareyadan istifadə olunmur. Onun enerji mənbəyi əl ilə qurulan yaydır. Tacı çevirdikcə əsas yay gərilir və topladığı enerjini mexanizmlər vasitəsilə tədricən buraxır.
Mexaniki saatın cazibəsi yalnız dəqiqliklə bağlı deyil. Burada mühəndislik və sənətkarlığın harmoniyası yaranır. Korpusun arxası şəffafdırsa, saatın içindəki komponentlərin hərəkətini görmək mümkündür.
Bu səbəbdən mexaniki saat əksərən “vaxtı göstərən cihaz”dan daha artıq hesab edilir. O, sahibinin hər gün istifadə etdiyi kiçik mexaniki obyektə çevrilir.
Avtomatik saat
Avtomatik saat da mexaniki saatdır, lakin əsas fərq onun əl hərəkəti olmadan özünü qura bilməsidir. Biləyinizin hərəkəti saatın daxilindəki rotorun fırlanmasına səbəb olur və bu hərəkət mexanizmin enerji ehtiyatını doldurur. Bu, gündəlik istifadə üçün çox rahat sistemdir: saatı taxırsınız və biləyiniz onun işləməsinə kömək edir. Tacı əl ilə burmaq da bir çox avtomatik saatda mümkündür.
Lakin “avtomatik” sözünü “batareyasız və problemsiz” kimi başa düşmək düzgün deyil. Mexaniki mexanizmlər də qulluq tələb edir və uzun müddət istifadə edilmədikdə dayanırlar.
Kvars saat
Kvars (quartz) saatlar hərəkətə gəlmək üçün elektrik enerjisindən və kvars kristalından istifadə edir. Mexaniki saatın mürəkkəb dişli sistemi əvəzinə burada elektronika əsas rol oynayır.
Nəticə isə olduqca praktikdir: yüksək dəqiqlik, rahat istifadə və daha az qulluq tələbi.
Kvarsın mexaniki saatlarla müqayisədə daha az “romantik” görünməsi onun daha pis seçim olduğu mənasını vermir. Əksinə, gündəlik istifadədə dəqiqlik və rahatlıq istəyən insan üçün yaxşı kvars saatı çox məntiqli seçimdir.
Günəş enerjili saat
Bu saatlar kvars texnologiyasının maraqlı davamıdır. Siferblatın altındakı element işığı elektrik enerjisinə çevirir və bu enerji daxili akkumulyatorda saxlanılır.
Beləliklə, batareyanı mütəmadi dəyişmək ehtiyacı əhəmiyyətli dərəcədə azalır. Gündəlik istifadə, səyahət və aktiv həyat üçün praktik seçimdir.
Saatın xarakteri: əsas növ və üslublar
Mexanizm saatın necə işlədiyini izah edir. Tərz isə onun hansı məqsədlə yarandığını.
Mərasim saatı (Dress watch) — kostyumu tamamlayan aksessuar
Mərasim saatı, saat dünyasının ən sadə formalarından biridir. Nazik korpus, sadə siferblat, minimal göstəricilər və adətən dəri qayış bu tipin əsas xüsusiyyətləridir. Məqsəd saatın özünə diqqət çəkmək deyil, geyimin ümumi görünüşünü tamamlamaqdır.
Yaxşı mərasim saatı köynəyin manjetinin altında rahatlıqla gizlənir. Bu səbəbdən böyük, qalın korpuslar və iri idman tipli kənarlar bu kateqoriyaya uyğun gəlmir.
Ənənəvi olaraq mərasim saatı kostyumla əlaqələndirilsə də, bu gün onu trikotaj, polo və “smart-casual” geyimlə də istifadə etmək mümkündür. Əsas məsələ saatın ölçüsü və ümumi proporsiyasıdır.
Dalğıc (Diver) — dənizdən şəhərə
Dalğıc saatları sualtı istifadə üçün yaranıb. Onların ən tanınan xüsusiyyəti fırlanan kənarlarıdır. Bu kənarlar dalğıca su altında keçirdiyi vaxtı izləməyə imkan verir.
Yüksək suya davamlılıq, oxunaqlı indekslər və qaranlıqda görünən göstəricilər də bu dizaynın mühüm hissələridir. Müasir dalğıc saatları çox vaxt gündəlik geyimdə də istifadə olunur və onların utilitar görünüşü onları ən universal idman saatlarından birinə çevirib.
Ərazi saatı (Field watch) — sadəlikdən gələn xarizma
Ərazi saatı hərbi keçmişi olan, funksionallığı ön plana çıxaran saat növüdür.
Adətən kompakt və yüngül korpus, yüksək kontrastlı siferblat, iri ərəb rəqəmləri və yaxşı oxunaqlılıq onun əsas xüsusiyyətləridir. Tarixən əsgərlərin sahə şəraitində istifadə edə biləcəyi etibarlı və sadə alət kimi formalaşıb.
Bu gün isə ərazi saatı hərbi aksessuardan çox gündəlik həyat üçün minimalist seçimdir. Cins, köynək, bomber, polo və hətta bəzi smart-casual kombinlərlə uyğunluq təşkil edir.
Pilot saatı — funksionallıqdan doğan dizayn
Pilot saatlarının dizaynında əsas prinsip birdir: sürətli və səhvsiz oxunaqlılıq.
Böyük rəqəmlər, aydın indekslər, iri əqrəblər və yüksək kontrast pilot saatlarının klassik xüsusiyyətləridir. Bəzi modellərdə əlavə 24 saatlıq şkala da mövcuddur.
Bu saatlar aviasiyanın inkişafı ilə formalaşsa da, bu gün onları əldə etmək üçün pilot olmaq zəruri deyil. Əslində, sadə və utilitar dizaynı onları gündəlik istifadə üçün olduqca praktik edir.
Xronoqraf — biləkdəki saniyəölçən
Xronoqraf saatları tanımaq asandır: siferblatda adətən bir neçə kiçik əlavə göstərici və korpusun yan tərəfində düymələr olur. Bu mexanizm saatı saniyəölçən kimi istifadə etməyə imkan verir. Start, stop və reset funksiyaları adətən ayrıca düymələrlə idarə edilir.
Tarixən xronoqraflar aviasiya, avtomobil yarışları və digər dəqiq zaman ölçümünün vacib olduğu sahələrdə real alət kimi istifadə olunub. Taximetr (tachymeter) kimi şkalalar isə müəyyən məsafə üzrə sürəti hesablamaq üçün nəzərdə tutulub.
Bu gün xronoqrafın böyük üstünlüyü çox vaxt funksionallıqdan əlavə vizual xarakteridir. Üç subgöstərici və mexaniki düymələr saatı daha texniki və dinamik göstərir.
GMT — səyyahlar üçün saat
Əgər Bakı vaxtı ilə yaşayıb eyni zamanda İstanbul, London və ya Nyu-Yorkdakı insanlarla işləyirsinizsə, GMT (Greenwich Mean Time) saatının nə üçün yarandığını dərhal anlayacaqsınız.
GMT saatı eyni anda iki və ya daha çox saat qurşağını göstərməyə imkan verir. Bunun üçün adətən əlavə 24 saatlıq əqrəb və müvafiq şkala istifadə olunur. Bəzi müasir GMT mexanizmlərində lokal saat əqrəbini ayrıca tənzimləmək mümkündür ki, səyahət zamanı istifadə xüsusilə rahat olsun.
Bu səbəbdən GMT saatı sadəcə “səyahət görünüşlü” saat deyil. Onun arxasında real ehtiyac dayanır.
Başqa hansı saat növləri var?
Əsas kateqoriyalar bunlarla bitmir.
Ağıllı saat (Smartwatch)
Smartwatch klassik saatın funksiyalarını smartfon texnologiyası ilə birləşdirir. Bildirişlər, GPS, idman göstəriciləri, yuxu və fəaliyyət izləmə kimi funksiyalar onun əsas üstünlükləridir.
Lakin smartwatch-un klassik saatlardan əsas fərqi budur ki o, zamanı ölçən mexaniki obyekt yox, biləkdə daşınan elektron cihazdır.
Rəqəmsal saat
Rəqəmsal saat vaxtı əqrəblərlə deyil, rəqəmlərlə göstərir. LCD və ya digər elektron ekranlardan istifadə olunur.
Casio F-91W kimi sadə modellərdən G-Shock-un daha sərt konstruksiyalı modellərinə qədər bu kateqoriyanın çox geniş spektri var. Digital saatlar funksionallığı, dözümlülüyü və nostalji estetikası ilə hələ də aktuallığını qoruyur.
Hibrid saat
Hibrid saat analoq görünüşünü elektron funksiyalarla birləşdirir. Siferblat klassik ola bilər, lakin saat smartfonla əlaqə qurmaq və müəyyən məlumatları izləmək kimi imkanlara malikdir.
Bu tərz, klassik saat görünüşünü sevib tam ağıllı saat istifadə etmək istəməyənlər üçün maraqlı kompromisdir.
Cib saatı
Bilək saatları populyarlaşmazdan əvvəl saat əsasən cibdə daşınırdı. Cib saatları xüsusilə XVI əsrdən XX əsrin əvvəllərinə qədər mühüm rol oynayıb; Birinci Dünya müharibəsindən sonra isə bilək saatlarının praktikliyi onları tədricən arxa plana keçirib.
Bu gün cib saatı gündəlik ehtiyac deyil, klassik saatçılığın tarixi ilə əlaqəli estetik seçimdir.
İlk saatı necə seçmək lazımdır?
Saat almağa başlayanda ən çox edilən səhv brenddən başlamaqdır. Bunun əvəzinə daha yaxşı yanaşma həyat tərzindən başlamaq olardı.
Özünüzə bu sualları verin:
1. Saatı əsasən harada taxacağam? Ofisdə, gündəlik həyatda, səyahətdə, idmanda? 2. Geyim tərzim necədir? Kostyum və klassik geyim üstünlük təşkil edirsə, mərasim saatı; daha rahat geyinirsinizsə, ərazi və ya dalğıc saatı daha uyğun ola bilər. 3. Mexaniki saat istəyirəm, yoxsa maksimum dəqiqlik və rahatlıq? Birincidirsə mexaniki/avtomatik, ikincidirsə kvars və ya solar məntiqli seçimdir. 4. Saatın əlavə funksiyasına həqiqətən ehtiyacım varmı? Tez-tez səyahət edirsinizsə GMT; zamanı ölçürsünüzsə xronoqraf real üstünlük verə bilər. 5. Biləyimə uyğun ölçüdürmü? Korpusun diametri qədər ümumi ölçüsü və qalınlığı da vacibdir. Ən bahalı saat belə biləyinizdə proporsiyasız görünürsə, düzgün seçim deyil.
Bir saat kifayətdir, yoxsa kolleksiya yığmalıyam?
Əslində, bunun doğru cavabı yoxdur.
Bir çoxları üçün yaxşı seçilmiş bir ədəd universal saat kifayət edir. Digərləri isə saatları geyim və vəziyyətə görə dəyişməyi sevir.
Əgər kiçik kolleksiya qurmaq istəyirsinizsə, saatları qiymətə görə deyil, rollara görə düşünmək daha yerində olar:
- gündəlik istifadə üçün universal saat; - formal geyim üçün mərasim saatı; - səyahət üçün GMT; - aktiv həyat və həftəsonu üçün diver və ya field watch.
Belə yanaşma kolleksiyanı təsadüfi modellər toplusundan çıxarıb düşünülmüş qarderobun bir hissəsinə çevirir.
Saatın dəyəri yalnız onun içindəki mexanizmdə və ya siferblatında yazılan adda deyil. Bəzən ən doğru saat mürəkkəb mexanizm deyil, hər səhər taxdığınız sadə kvars modelidir. Bəzən isə gündəlik həyat üçün heç bir praktik üstünlüyü olmayan mexaniki saat məhz ona görə dəyərlidir ki, onun necə işlədiyini bilməkdən zövq alırsınız.
Saat seçiminin gözəlliyi də buradadır: eyni biləkdə həm texnologiya, həm tarix, həm mühəndislik, həm də şəxsi üslub yaşaya bilər.
Yaxşı saat sizi başqa biri kimi göstərməməlidir - kim olduğunuz barədə bilinəndən bir az artığını deməlidir.
