Yaxşı süfrə etiketi çəngəl-bıçağı hansı əllə tutmaqdan daha geniş anlayışdır. Söhbət ətrafınızdakı insanlara hörmət etmək, ev sahibini narahat etməmək və özünüzü istənilən masada rahat aparmaq bacarığından gedir.
İnsanın geyimi onun şəxsiyyətinin göstəricisi deyil. Bəzən yaxşı tikilmiş kostyumdan, bahalı saatdan və ya mükəmməl ayaqqabıdan daha əhəmiyyətli şeylər özünü masa arxasında büruzə verir.
Süfrə etiketi əslində bir sıra mürəkkəb qaydalar toplusu deyil. Onun əsas məqsədi yeməyi daha rahat, söhbəti daha xoş və mühiti masadakı hər kəs üçün daha komfortlu etməkdir.
Bəzi qaydalar beynəlxalq süfrə mədəniyyətinin ümumi prinsipləridir. Digərləri isə ölkədən ölkəyə dəyişir. Azərbaycanda isə bu mövzunun özünəməxsus cəhəti var: süfrə yalnız yemək üçün deyil, qonaqpərvərlik və ünsiyyət üçün də mühüm məkandır. Çay, çörək, müxtəlif məzələr və paylaşılaraq yeyilən yeməklər qərbdə məşhur olan “hər kəsin öz boşqabı” modelindən fərqli davranış tələb edə bilər.
Ona görə də yaxşı etiket qaydalarını əzbərləməkdən çox, onların arxasındakı məntiqi başa düşmək vacibdir.
Əvvəlcə sadə şeylər
Nümunəvi süfrə davranışı ən fundamental məsələlərdən başlayır. Bunun üçün masa arxasında:
- Dik oturun, lakin həddindən artıq gərgin görünməyin. - Yemək zamanı ağzınız bağlı olsun. - Kiçik tikələr götürün və tələsmədən çeynəyin. - Yemək ağzınızdaykən danışmayın. - Telefonu masanın üzərinə qoymaq əvəzinə kənarda saxlamaq daha yaxşıdır. - Qarşınızdakı insanlarla söhbətə qoşulun, lakin yalnız özünüz haqqında danışmayın.
Dirsəklərlə bağlı klassik qayda bir qədər kontekstdən asılıdır. Yemək yeyərkən dirsəkləri masaya qoymaq düzgün sayılmır. Lakin yemək fasiləsində, söhbət zamanı qısa müddətlik masaya söykənmək böyük etiket pozuntusu hesab edilmir.
Əsas prinsip rahat, nəzakətli və başqalarını narahat etməyən davranışdır.
Salfet sadəcə dekorasiya deyil
Parça salfeti masada görəndə onu boşqabın yanında saxlamaq üçün verilmiş dekorativ element kimi düşünməyin.
Oturduqdan sonra salfeti dizlərinizin üzərinə qoymaq ənənəvi qaydadır. Burada vacib məqam salfetin istifadəsidir: onu üzünüzü silmək, burnunuzu təmizləmək və ya əllərinizi intensiv şəkildə təmizləmək üçün istifadə etmək düzgün deyil. Salfetdən yemək zamanı ağız və əlləri yüngülcə silmək üçün istifadə edilir.
Yemək bitdikdən sonra salfeti səliqəli şəkildə qatlayıb boşqabın üzərinə qoymaq əvəzinə, adətən boşqabın sol tərəfinə qoymaq daha uyğundur.
Azərbaycan süfrələrində salfet məsələsi daha rahatdır. Xüsusilə ailə və dost məclislərində kağız salfetlərdən geniş istifadə edilir və qaydalar daha qeyri-rəsmi ola bilər.
Paylaşılan yeməklər: Azərbaycan süfrəsinin xüsusi testi
Azərbaycan süfrəsinin Qərb süfrəsindən ən mühüm fərqlərindən biri paylaşma mədəniyyətidir.
Məzələr, salatlar, çörək, dolma, kabab və digər yeməklər bəzən ortaq şəkildə masaya təqdim olunur. Belə halda əsas prinsip sadədir: özünüz üçün götürərkən başqalarının rahatlığını pozmayın.
Məsələn, ortadakı yeməkdən özünüz üçün götürmək istəyirsinizsə, onu birbaşa qarşınızdakı insanın üzərindən uzanaraq almaq əvəzinə, sizə yaxın tərəfdən götürmək daha nəzakətlidir.
Kimsə sizdən bir qabı ötürməyinizi xahiş edibsə, onu əvvəlcə özünüz üçün götürüb sonra ötürmək də düzgün deyil. Əvvəl qabı istəyən şəxsə çatdırın.
Həmçinin, ortaq qablardan yemək götürərkən öz çəngəl-bıçağınızdan deyil, həmin qab üçün ayrıca nəzərdə tutulmuş qaşıqdan istifadə edin.
Yeməkləri necə ötürmək lazımdır?
Formal Qərb süfrə etiketində qabların və servis boşqablarının masanın ətrafında sol istiqamətdə ötürülməsi geniş yayılmış qaydadır. Bu sistem xüsusilə bir neçə nəfərin eyni vaxtda servis etdiyi formal süfrələrdə masadakı hərəkəti daha nizamlı edir.
Lakin Azərbaycan süfrəsində hər qabı mexaniki şəkildə sola ötürmək lazım deyil. Əgər qarşınızdakı şəxs konkret bir yeməyi istəyirsə, ona yaxınlaşdırmaq və rahat şəkildə təqdim etmək daha təbii davranışdır.
Çəngəl və bıçağın sirri
Rəsmi süfrələrdə qarşınızda müxtəlif ölçülü çəngəl, bıçaq və qaşıqlar ilk baxışda bir qədər çaşdırıcı görünə bilər. Ən sadə qayda budur: kənardan içəri doğru hərəkət edin.
Yəni ilk təqdim olunan yemək üçün ən kənarda yerləşən çəngəl və bıçaqdan istifadə edilir. Növbəti yemək gəldikcə daha içəridə yerləşən alətlərə keçilir.
Bıçaq və çəngəli nə vaxt boşqaba qoymaq lazımdır?
Yeməyə qısa fasilə verdikdə çəngəl və bıçağı boşqabın üzərində saxlamaq olar. Onları masanın üzərinə qoymaq düzgün deyil.
Yeməyi tam bitirdikdə isə bıçaq və çəngəli boşqabın üzərində paralel şəkildə yerləşdirmək (əsasən saat 11 istiqamətində), adətən, “bitirdim” mesajı verir.
Ən vacibi isə çəngəl-bıçağı jest kimi havada yellətməmək və söhbət zamanı əldə saxlamaqdan çəkinmək lazımdır.
Çörək məsələsi
Azərbaycan süfrəsində çörək ayrıca diqqət tələb edir.
Çörəklə boşqabı təmizləmək, təndir çörəyini əllə bölmək gündəlik ailə süfrəsi üçün daha uyğun davranışdır.
Çörək səbəti qarşınızdadırsa, özünüzə götürməzdən əvvəl onu yanınızdakı şəxsə təklif etmək xüsusilə rəsmi məclislərdə xoş bir jest hesab olunur.
Ev sahibinə təşəkkür etməyi unutmayın
Yeməyin sonunda “çox sağ olun” demək sadə səslənsə də süfrə etiketinin ən vacib hissələrindən biridir. Ev sahibinin hazırladığı yeməyi, seçdiyi məkanı və yaratdığı atmosferi qiymətləndirmək lazımdır. “Əllərinizə sağlıq” kimi ifadələr bu baxımdan xüsusilə təbii və səmimidir.
Ev sahibinə kömək təklif etmək də xoş jestdir. Boşqabların yığılmasına və ya masanın səliqəyə salınmasına kömək edə biləcəyinizi demək kifayətdir. Ev sahibi qəbul etmirsə, israr etmək lazım deyil.
Ən vacib qayda: qaydaya əməl etdiyinizi göstərməyə çalışmayın
Süfrə etiketinin paradoksu budur ki, onu ən yaxşı bilən insan bunu nümayiş etdirmir.
Əgər bir nəfər çəngəl-bıçağın düzgün istiqamətini hamıdan yaxşı bildiyini göstərməyə çalışırsa, amma masadakı digər insanları narahat edirsə, əslində etiket qaydasının əsas məqsədini anlamayıb. Yaxşı davranış görünməməlidir. Sadəcə hiss olunmalıdır.
Siz harada olursunuzsa olun — Bakıda ailə süfrəsində, biznes naharında, İstanbul restoranında və ya Parisdə formal şam yeməyində — əsas prinsip dəyişmir: özünüzü rahat aparın, ətrafınızdakı insanları da rahat hiss etdirin.
Yaxşı süfrə etiketi insanın özünü necə göstərməsindən çox, başqalarına necə münasibət göstərdiyini ortaya qoyur.
Dik oturmaq, ağzınız bağlı çeynəmək, salfeti düzgün istifadə etmək, yeməyi başqaları ilə bölüşmək, ev sahibinə təşəkkür etmək — bunların heç biri mürəkkəb qaydalar deyil. Onların hamısının arxasında bir fikir dayanır: hörmət.
Və bəlkə də yaxşı süfrə mədəniyyətinin ən yaxşı tərifi budur: masadan qalxanda insanlar sizin hansı çəngəldən istifadə etdiyinizi deyil, sizinlə birlikdə yemək yeməyin nə qədər xoş olduğunu xatırlasınlar.
