Əvvəllər avtomobilin loqosu üçün radiator barmaqlığında və ya arxa baqaj qapağında kiçik bir loqo kifayət edirdi. Mercedes-Benz, BMW, Audi və ya Volvo kimi markaların reputasiyası onların əvəzinə danışırdı.
Lakin son illərdə küçələrdə fərqli mənzərə ilə qarşılaşırıq. Artıq bir çox istehsalçılar yalnız loqo ilə kifayətlənmir, marka adları avtomobillərin arxasında, ön panelində, hətta işıq zolaqları boyunca iri hərflərlə yazır. “LEXUS”, “INFINITI”, “NISSAN” və digər adlar əvvəlkindən daha qabarıq əks olunur. Bu dəyişikliyi dizayn tendensiyası adlandırmaq da olar. Lakin zənnimizdə bu, avtomobil sənayesində dəyişən güc balansının əlamətlərindən biridir.
Son on ildə Çin avtomobil istehsalçıları qlobal bazarda görünməmiş sürətlə irəliləyiblər. Əvvəllər əsasən daxili bazara yönəlmiş şirkətlər bu gün Avropa, Yaxın Şərq, Latın Amerikası və təbii ki, Azərbaycanda ciddi bazar payı əldə edirlər.
Onların üstünlükləri aydındır:
- rəqabətqabiliyyətli qiymətlər; - geniş funksionallıq; - sürətlə inkişaf edən elektrik avtomobili texnologiyası; - qısa zamanda məhsul yeniləmə imkanları.
Bir çox alıcı üçün əvvəllər yalnız premium markalarda rast gəlinən xüsusiyyətlər Çin avtomobilləri ilə artıq daha əlçatan qiymətə təqdim olunur. Bu isə ənənəvi istehsalçılar üzərində ciddi təzyiq yaradır.
Qiymət baxımından rəqabət getdikcə çətinləşir. Xüsusilə elektrik avtomobilləri seqmentində Çin istehsalçıları miqyas və batareya istehsalı sahəsində üstün mövqeyə malikdirlər.
Belə şəraitdə Qərb istehsalçılarının ən böyük aktivlərindən biri məhz brend dəyəridir.
Bir çox alıcı üçün Mercedes yalnız avtomobil deyil, status simvoludur. BMW sürücülük həzzini, Volvo təhlükəsizliyi, Porsche isə performans və prestiji ifadə edir. Bu assosiasiyalar onilliklər ərzində formalaşıb və milyardlarla dollarlıq marketinq investisiyalarının nəticəsidir. Məhz buna görə də istehsalçılar bu aktivdən daha açıq şəkildə istifadə etməyə başlayırlar.
Buna görə də brend adları artıq sadəcə identifikasiya elementi deyil, dizaynın əsas hissəsinə çevrilir. Əgər əvvəllər baqaj qapağında kiçik emblemlə kifayətlənilirdisə, indi iri hərflərlə yazılmış marka adları avtomobilin vizual mərkəzinə çevrilir.
Bunun bir neçə səbəbi var:
- Brendi daha görünən etmək
İnsan beyni yazını simvoldan daha tez tanıyır. Küçədə hərəkətdə olan avtomobildə iri hərflərlə yazılmış marka adı uzaq məsafədən də seçilir. Bu, həm real həyatda, həm də sosial media şəkillərində və videolarda brendin daha tez tanınmasına kömək edir.
- Prestiji nümayiş etdirmək
Lüks məhsullarda görünən brend adı yeni anlayış deyil. Moda dünyasında Louis Vuitton, Dior və ya Gucci kimi markaların iri loqolu məhsullarına illərdir rast gəlinir. Avtomobil sənayesində də oxşar yanaşmanın yayılması təsadüfi görünmür. Marka artıq yalnız istehsalçı deyil, sahibinin seçimlərini və həyat tərzini ifadə edən simvol kimi təqdim olunur.
- Rəqəmsal dövrün tələbləri
Bugünkü avtomobillər əvvəlkindən daha çox foto və video məzmununda görünür. Instagram, TikTok və YouTube kimi platformalarda avtomobilin bir neçə saniyə görünməsi belə marka üçün reklam effekti yarada bilər. İri hərflərlə yazılmış ad isə bu tanınmanı xeyli asanlaşdırır.
Bu strategiya həqiqətən işləyirmi? Burada vacib məqamı qeyd etmək lazımdır. Böyük marka adlarının istifadəsi avtomobil satışlarını təkbaşına artıran möcüzəvi vasitə deyil. Avtomobil seçimi qiymət, keyfiyyət, etibarlılıq, servis şəbəkəsi, texnologiya və çəkiləcək xərclər kimi çoxsaylı amillərdən asılıdır. Lakin marketinq baxımından güclü brend hələ də böyük üstünlükdür.
İstehlakçı davranışı üzrə aparılan araşdırmalar göstərir ki, tanınmış markalara qarşı etibar hissi daha yüksək olur və alıcılar çox vaxt premium hesab etdikləri brendlərə əlavə məbləğ ödəməyə hazır olurlar. Buna görə də Qərb istehsalçılarının öz adlarını daha görünən etməsi marketinq baxımından məntiqli addım hesab edilə bilər.
Bununla belə, bu yanaşmanın rəqabətin əsas səbəblərini aradan qaldırdığını söyləmək doğru olmaz. Qiymət, innovasiya və məhsulun keyfiyyəti uzunmüddətli uğurun əsas müəyyənediciləridir.
Bəzi Qərb istehsalçıları niyə çətinlik yaşayırlar?
Son illərdə bir sıra ənənəvi avtomobil istehsalçıları gəlirlilik problemləri, elektrik avtomobillərinə keçidin yüksək xərcləri və qlobal rəqabət səbəbindən çətinliklərlə üzləşiblər. Bəzi şirkətlər restrukturizasiya proqramlarına başlayıb, istehsal güclərini azaldıb və ya minlərlə iş yerini ixtisar ediblər.
Lakin bunu bütün Qərb avtomobil sənayesinə aid ümumi tendensiya kimi qiymətləndirmək düzgün olmaz. Sektor daxilində vəziyyət fərqlidir: bəzi istehsalçılar çətinlik yaşadığı halda, digərləri rekord mənfəət və güclü satış nəticələri əldə etməyə davam edirlər.
Bu səbəbdən avtomobillərdə iri brend adlarının meydana çıxmasını yalnız maliyyə problemləri ilə əlaqələndirmək düzgün olmaz. Bu daha çox dəyişən bazar şəraitində brend kapitalını ön plana çıxaran marketinq və dizayn strategiyası kimi qiymətləndirilə bilər.
Növbəti dəfə iri hərflərlə yazılmış marka adı olan avtomobil gördükdə özünüzə bu sualları verə bilərsiniz:
- Bu funksional elementdir, yoxsa sadəcə marketinq alətidir? - Marka mənə hansı hissi ötürməyə çalışır? - Mən avtomobili xüsusiyyətlərinə görə seçirəm, yoxsa onun yaratdığı imicə görə?
Bu sualların cavabı yalnız avtomobil bazarını deyil, müasir istehlakçı davranışını da daha yaxşı anlamağa kömək edir.
